|
|
Moda na strategie
2012-02-17
Trudno powiedzieć, jak to się zaczęło, ale faktem jest, że budowanie strategii - w różnych obszarach i na różnych szczeblach - stało się w Polsce wyraźnym trendem. Z chwilą powstania raportu „Polska 2030. Wyzwania rozwojowe”1, ruszyła strategiczna fala - od przekształcania strategii rządowych2, czyli strategii poszczególnych resortów w państwie, poprzez rewizje strategii rozwoju województw, po budowanie strategii miast, dzielnic i instytucji czy organizacji.
Przedsiębiorstwa prywatne działają już „w sposób strategiczny” od dawna, ale są to strategie marketingowe, nastawione przede wszystkim na zwiększanie zysku i budowanie marki. A na czym koncentrują się strategie rozwojowe w sektorze publicznym? Główne hasła, które za „raportem Boniego” przewijają się w dokumentach na poziomie krajowym i regionalnym to: wzrost i konkurencyjność gospodarki, aktywność zawodowa i mobilność, potencjał infrastruktury, gospodarka oparta na wiedzy, rozwój kapitału intelektualnego i społecznego, solidarność i spójność regionalna, zrównoważony rozwój.
Co to oznacza dla kultury?
Słowo „kultura” nie jest nadużywane ani w raporcie „Polska 2030”, ani w strategiach rządowych, co wiele osób dziwi i bulwersuje. Po dokładnym przyjrzeniu się dokumentom okazuje się jednak, że, chociaż żadna z 9 strategii rządowych nie została zawężona stricte do kultury, kultura jest uwzględniona w całej wizji rozwoju kraju i zajmuje w niej ważną pozycję. Powstaje dokument, który traktuje o kulturze, tyle że w szerszym - społecznym - kontekście. Jest to „Strategia rozwoju kapitału społecznego”, nad którą prace koordynuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Strategia zakłada, że istnieją cztery obszary działania państwa, które wpływają na kapitał społeczny i są to: edukacja, wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, media i komunikacja oraz kultura. Jak podkreśla Monika Smoleń, Podsekretarz Stanu w MKiDN, kultura postrzegana jest jako czynnik rozwoju społeczno-ekonomicznego. „Chcielibyśmy, aby w wyniku realizacji strategii, instytucje kultury były miejscami, dzięki którym ludzie uczą się kreatywności, innowacyjności, otwartości, które kształtują system wartości, estetyki, kształtują kompetencje kulturalne ludzi. Ważne jest bowiem abyśmy nie tylko biernie uczestniczyli w kulturze, ale potrafili ją zrozumieć i odczytywać. Dlatego też w strategii kładziemy różny nacisk na różne instytucje kultury.”3
Warto zwrócić uwagę na sposób tworzenia tego dokumentu. Zaangażowano w ten proces wielu ekspertów ze środowiska kultury, edukacji, przedstawicieli organizacji pozarządowych itd., ale, co najistotniejsze, przeprowadzono poważne konsultacje społeczne.
Ramy dokumentu są bardzo pojemne, model pracy nad dokumentem partycypacyjny - prezentuje się to wszystko całkiem sensownie. Pozostaje teraz oczywiście pytanie o sposoby wdrażania. I o szansę na osiągnięcie w 2020 roku zakładanych wskaźników, które zresztą budzą najwięcej wątpliwości w gronie instytucji i osób konsultujących dokument.
Co to oznacza dla instytucji kultury?
W tym ogólnym „ruchu strategicznym” próbują odnaleźć się także konkretne podmioty, jak choćby publiczne instytucje kultury - zarówno narodowe, jak i te działające na poziomie regionalnym oraz lokalne. Dla wielu z nich jest to bardzo trudne zadanie. Robią to często po raz pierwszy w swojej historii i nie mają w środowisku zbyt wielu interesujących wzorców; po drugie - ich samodzielność jest wyraźnie ograniczona; instytucje uzależnione są od swoich organizatorów (niekiedy nie tylko finansowo i administracyjnie, bo ingerencja władz wkracza także w sferę merytoryczną - programową); i po trzecie – bywa, że sposób funkcjonowania (np. schemat organizacyjny, kompetencje i pozycja dyrekcji, długa i obciążająca tradycja, metody pracy) mocno ogranicza wyobraźnię i otwartość zespołu, a te cechy są ważne w myśleniu o przyszłości.
Jednak strategie rozwoju powstają równolegle w wielu instytucjach kultury. Tworzą je biblioteki publiczne, tworzą domy kultury. Przez kilkunastomięsięczny proces budowania strategii przechodziły niedawno wojewódzkie biblioteki publiczne. Włączenie się w taki proces wszystkich instytucji jednego typu z całego kraju jest w skali Polski bezprecedensowe.
W 2011 roku ukazała się książka, pt. „Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju”4, poświęcona tematowi zarządzania strategicznego w instytucji kultury, szczególnie takiej, która działa na poziomie regionalnym, a więc jest muzeum regionalnym, wojewódzkim ośrodkiem kultury, wojewódzką biblioteką publiczną, regionalnym ośrodkiem animacji kultury czy galerią sztuki.
Do publikacji dołączona jest płyta z dokumentami strategicznymi wszystkich 18 bibliotek wojewódzkich. Widać, że dokumenty są pierwszymi przymiarkami do kształtowania wizji swojego rozwoju, a właściwie rozwoju społecznego poprzez swoją działalność. Jednocześnie cały proces, który doprowadził do sformułowania pewnych wniosków na papierze jest dla tych instytucji bardzo cenny. Nierzadko była to pierwsza okazja do zespołowej dyskusji o wizji i kierunkach działania, o potencjale instytucji.
Przyszłość?
Ze wszystkimi strategiami wiąże się jedno poważne zagrożenie. Zdarza się, że strategia, zamiast być żywym, otwartym dokumentem, który kształtuje kluczowe decyzje, a także pracę instytucji czy funkcjonowanie jakiegoś systemu, trafia do szuflady i nikt nie zdecyduje się po nią ponownie sięgnąć. Oby z dobrymi strategiami dla kultury się tak nie stało.
Tekst: Magdalena Kubecka
Magdalena Kubecka - Kulturoznawczyni, doktorantka w Zakładzie Metod Badania Kultury w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW. Animatorka kultury, pracowniczka organizacji pozarządowych, obecnie zaangażowana w Program Rozwoju Bibliotek. Interesuje się sztuką w przestrzeni publicznej, wpływem społecznym nowych technologii komunikacyjnych, animacją społeczną i kulturalną.
Przypisy:
1 Raport przygotowany przez Doradców Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów dostępny jest na stronie http://www.polska2030.pl/
Informacja nt. dokumentu „Polska 2030. Wyzwania rozwojowe” – zielonej księgi (ang. Green paper) - została przyjęta przez Radę Ministrów. Stała się ona podstawą dla prac nad Długookresową Strategią Rozwoju Kraju – strategicznego dokumentu rządowego, którego opracowanie i realizacja są wymogiem Unii Europejskiej.
2 W 2009 r. w ramach Komitetu Koordynacyjnego ds. Polityki Rozwoju dokonany został przegląd strategii rządowych. Efektem przeglądu stał się „Plan uporządkowania strategii rozwoju”, przyjęty przez rząd w listopadzie 2009 r. Na jego podstawie podjęto prace nad zredukowaniem ilości dokumentów strategicznych (z obowiązujących 42), a w praktyce – nad uspójnieniem ich w ramach 9 zintegrowanych strategii, bazujących na diagnozie i rekomendacjach wynikających z Raportu „Polska 2030. Wyzwania rozwojowe”.
3 Wywiad z Moniką Smoleń: Osiągnięcie, wyzwanie, rewolucja, http://wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/661549.html, dostęp z 1.07.2011
4 “Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju”, Małopolski Instytut Kultury, 2011. Osoby zainteresowane publikacją mogą zamówić bezpłatny egzemplarz wysyłając maila na adres: magdalena.kubecka@frsi.org.pl
|
|
|
REKLAMA
|
|
PATRONATY MEDIALNE
|
|
